Big idea 2: tussen droom en daad – Bizet, Carmen (1875)

In de volgende blogpost wordt de opera ‘Carmen’ van Georges Bizet besproken. Het bizetverhaal wordt in grote lijnen verteld en daarbij worden de nodige kenmerken van een opera-, muziekstuk uitgelegd. In het tweede deel onderzoeken we het escapisme. Wat is het? Hoe komt het voor in de kunst? En hoe deed Bizet het? Er zullen enkel redenen opgelijst worden waarbij duidelijk wordt gemaakt hoe Bizet een ware romanticus was. Als laatste zal aangehaald worden hoe escapisme een rol speelt in onze huidige tijd.

 

 

 

Maksim, 2005)

 

Opdracht deel 1: beschrijving kunstwerk

 

Georges Bizet, een Franse componist bracht het operastuk Carmen uit, deze ging in première op 3 maart 1875. Het is één van zijn bekendste werken. Het operastuk gaat als volgt; Carmen, en zigeunerin werkt in een sigarenfabriek. Ze valt op en wordt telkens omringd door mannen, er is echter één man die niet naar haar omkijkt; Don José. Carmen heeft interesse in José en verleidt hem. Carmen wordt betrapt op het verminken van één van haar collega’s. Don José krijgt als taak om Carmen in de gevangenis te stoppen. Carmen gebruikt haar verleidingskunsten en beloofdt aan José al haar liefde, José laat haar ontsnappen. Daardoor moet José twee maand in de cel.

De stierenvechter Escamillo is volledig onder de indruk van Carmen, maar zij wijst hem af. Ze wordt meegevraagd om te gaan smokkelen maar vertrekt niet zolang José er niet is. José wordt al snel weer opgeroepen om te gaan werken, Carmen trekt zijn liefde in twijfel en zet er een punt achter.

Carmen is de jaloerse houding van José moe. Carmen leest ondertussen steeds in haar kaarten dat haar dood dichterbij komt. Terwijl José de wacht houdt komt Escamillo aan en maakt avance naar Carmen toe. José gaat uit jaloezie een gevecht aan met Escamillo, Carmen komt net op tijd voor dat José Escamillo wil verslaan. José moet naar huis want zijn moeder ligt op sterven, hij zegt tegen Carmen dat hij haar ooit terug zal zien.

Na een stierengevecht komen Escamillo en Carmen samen uit de arena gelopen. Carmen loopt José tegen de voet, waarop hij zijn liefde voor haar verklaart. Carmen weigert, José blijft smeken en dreigt haar te vermoorden als ze niet mee wil gaan. Carmen weigert opnieuw, José wordt woedend en vermoordt haar.

De opera, opgedeeld in vier bedrijven is neergeschreven in een partituur, het libretto (verhaal) is geschreven door Henri Meilhac en Ludovic Halévy die op hun beurt zich baseerde op een verhaal van Prosper Mérimée. In de opera gebruiken ze telkens opnieuw een korte beweging van andante moderato, die in verband wordt gelegd met Carmen. Carmen wordt onthaald door een koor van tenoren. Enkele personages waaronder Micaela krijgen een eigen melodie.

In de beginscene wordt een sterk ritme gebruikt. Een opera zou geen opera zijn als er niet in werd gezongen, zo zingen de jongens achter de muzikanten op het toppunt van hun stem. Dit wordt eerst in mineur gezongen en dan in majeur, zo bekomt er een overweldigend klankbeeld. Er wordt steeds een opvallende melodie en een grof staccato van het ritme gebruikt bij Carmen. De opera bestaat uit recitatieven. De twee hoofdpersonages zijn echt door wat ze zingen en worden gekarakteriseerd door hun muziek; de hysterische ondertoon in José’s hoge tessitura tegenover Carmens lage, sensuele stemgeluid. (Lazarus & Metdepenningen, 2000)

Opdracht deel 2: analyse

Escapisme en kunst

Volgens de encyclo.nl betekend escapisme; Neiging tot vlucht uit werkelijkheid, vluchtgedrag. Maar wat betekent dat nu in de kunst? Escapisme kwam voor tijdens de romantiek (19de eeuw), de kunstenaar wou vluchten van de realiteit en uitte dit in zijn kunstwerken. De romantiek was een reactie op de verlichting, waar het denken centraal stond. De kunstenaars van de romantiek verkozen het voelen boven het denken. Het gevoel voor verbeelding is daarbij een kenmerk van de romantiek. In de muziek worden in de orkesten veel instrumenten gebruikt. De onderwerpen zijn dramatisch en er wordt aandacht besteed aan de emoties. Er wordt aandacht besteed hoe mensen de muziek voelen. Thema’s zoals de verheerlijking van liefde, enthousiasme voor natuur, de dood, pijn en verdriet komen reeds aanbod.

Escapisme en Carmen

De opera ‘Carmen’ van Georges Bizet wordt gesitueerd in de romantiek. Bizet was dus een romantische kunstenaar die weleens waar vluchtte in zijn werk. Hoe deed hij dat en waarom is dit een vorm van escapisme?

Het is een dramatisch liefdesverhaal waarin liefde jaloezie wordt. Deze opera is een vorm van escapisme door dat Bizet de nadruk legt op exotisme. Exotisme betekend ‘zucht voor het buitenlandse’ (encyclo.nl, 2017). De opera van Bizet situeert zich in Sevilla, een dropje in Spanje. Bizet is een Fransman maar maakten zijn opera Spaans. Dat is zijn vlucht, weg van Parijs. Hij gebruikt drie originele Spaanse melodieën, onder andere ‘L’amour est un oiseau rebelle’ voor Carmen. De ander Spaanse melodieën verzon hij zelf. We zien het Spaanse sterk terug komen bij Carmen. Zij is een zigeuner die leeft in het moment. Haar karakter wordt extra in de verf gezet door de muziek.

Gevoel is één van de belangrijkste kenmerken van de romantiek. Dit kan dus ook een manier zijn waarin Bizet toonde dat hij wou vluchten. Hij laat dit passioneel en dramatisch stuk volledig de leiding nemen. Dat liefde kan veranderen in jaloezie kan nog realistisch zijn, maar het feit dan Don José verkiest zijn geliefde te vermoorden opdat zij alleen van hem kan zijn, is louter om dit stuk een dramatisch einde te geven. Je zou kunnen zeggen dat Bizet na zijn vele ‘mislukte’ pogingen tot het maken van een goede opera, vlucht door zijn emoties te uiten in dit stuk. Het dramatisch effect versterkt hij extra door elk personage een eigen melodie te geven.

Het is wel duidelijk dat Bizet koos om zich te focussen op het dramatische van de opera. Hoe hij het gevoel van de karakters kon laten uitblinken door de juiste muziek te gebruiken.

In het handboek cultuurgeschiedenis van Karel Vanhaesebrouck (2011) wordt besproken dat romantiek nog steeds een alledaagse ervaring is. We zijn opzoek naar de ware, iemand waar we ons volledig voor kunnen geven en ons zelf kunnen zijn. Dit is typisch romantisch. Onze liefde is terug te vinden in de meeste popliedjes. In deze tijd wordt er dus ook nog steeds gevlucht in muziek. Dit is een vorm van escapisme en je kan ze vergelijke met die van Bizet. Hij vlucht in zijn muziek, hij uit zijn emoties in de melodieën en verschillende ritmes.

Er kan dus besloten worden dat Bizet niet enkel één van de bekendste opera’s ter wereld heeft geschreven maar dat hij een ware romanticus is. Hij vlucht weg van de realiteit en verwerkt zijn emoties in de dramatische melodieën van de muziek. Hij vlucht naar Spanje waar hij Carmen situeert.  Een vrouw die weet wat ze wilt en kiest wat ze doet. En dan heb je Don José die opzoek is naar de ware.

Bibliografie

KnipselKnipsel2

Big idea – Tussen droom en daad

BESCHRIJVING: Het Turks bad ( 1862) – Jean Auguste Dominique Ingres

hhIn dit Big idea bespreken we het onderwerp “Tussen Droom en Daad.” Dit betekend dat we escapisme gaan onderzoeken in kunst. Escapisme is een drang om uit de werkelijkheid te ontsnappen. Je wilt vluchten naar een andere wereld. In deze tekst wordt “Het Turks bad van” Jean August Dominique Ingres (1780-1867) besproken. In dit deel wordt het kunstwerk besproken aan de hand van enkele DNA aspecten zoals compositie, ruimte, vorm, lijn en kleur.

Dit werk is een Oriëntalistisch werk uit 1862, geïnspireerd op het Oosterse en is dus exotische kunst. Het werk hangt op dit moment in het Louvre in Parijs en is gekenmerkt met de kunststroming Romantiek. (s.n., The National Gallery, 2017)

Op het werk  zijn een aantal jonge vrouwen uit een harem, de meerderheid is blank maar er zijn ook twee donkergekleurde vrouwen. Aan de vrouwen is te zien dat ze heel erg welstellend zijn, ze hebben sieraden aan en zijn wat “voller”. Ze hebben het goed en zijn van alles voorzien maar mogen wel het paleis niet uit. De kunstenaar heeft geen modellen gebruikt om dit werk te maken, maar heeft gebruik gemaakt van de vele naakten, baadsters en odalisken die hij in zijn lange carrière geschilderd en getekend had. Verder zijn er ook portretten in verwerkt van zowel Ingres eerste (Madeleine Chapelle) als zijn tweede echtgenote (Delphine Ramel).  Zo is de vrouw rechts vooraan met haar handen boven haar hoofd eigenlijk het portret van zijn eerste vrouw.  Het geheel geeft (terecht) de indruk dat Ingres in zijn kunst een leven lang bezig was met de zoektocht naar het ideale naakte vrouwenlichaam. (Declerck, 2016)

Ingres baseerde zich voor het onderwerp van dit werk immers op een 18de-eeuwse literaire bron, m.n. de Letters from thet Orient (ook genoemd Letters from the Turkish Embasy) van Mary Montagu.  Zij was de vrouw van een Britse diplomaat die tussen 1716 en 1718 in het Ottomaanse Rijk verbleef en er een harem in Adrianopel (het huidige Edirne in het Europees deel van Turkije) bezocht.  Daar zouden (volgens haar) wel meer dan 200 vrouwen verbleven hebben, allemaal naakt. (Declerck, 2016)

Er zou in dit werk ook gesproken kunnen worden van bewegingscompositie, want de vrouwen zijn aan het baden en er wordt beweging gesuggereerd door de manier waarop ze geschilderd zijn. Er is bijvoorbeeld links vooraan een vrouw op een luid aan het spelen, een andere vrouw is haar haar aan het kammen. (de vergnette, s.d) In dit werk is een asymmetrische compositie te zien. We zien geen gelijkenissen links of rechts in het werk.  De ruimte waarin de vrouwen zich bevinden is dus een Turkse was kamer of ook wel Hamam genoemd met Turks interieur. Door de beweging van de vrouwen nemen ze heel erg organische vloeiende vormen aan, heef besteed Ingres veel aandacht aan. Een ander element waar ook veel aandacht wordt aan besteed is de lijn, hij gaat daar heel veel tijd aan besteden waardoor de kleur ondergeschikt raakt. (s.n., astor, 2012) De kijkrichtingen van de vrouwen zijn heel verschillend, vooraan recht ligt een vrouw die uit het schilderij kijkt. Net achter die vrouw kijken twee vrouwen samen dromerig de linkerkant uit. Alle andere vrouwen kijken de hele kamer door. Deze volgorde geld ook voor het optisch pad dat je oog volgt, eerst gaat je blik naar de vrouwen op de voorgrond daarna gaat de blik verder naar de nadere vrouwen op het werk. In dit werk is gebruik gemaakt van olieverf op doek. Dit zorgt ervoor dat we heel realistische kleuren zien op het schilderij. Wat ook te zien is, is dat er een langs voor lichtinval is waarvan we de lichtbron niet kennen. In de hoek langs achter is het donkerder.

In dit deel kunnen we besluiten dat Ingres  veel aandacht besteed bij het schilderen van vrouwen. Wat hier ook duidelijk naar voor komt is dat Ingres een duidelijke voorkeur heeft voor het schilderen van goede lijnen en vormen en dat hierdoor de kleur minder aandacht krijgt.

Deel 2

in dit tweede deel wordt onderzocht waarom dit kunstwerk een voorbeeld van escapisme zou kunnen zijn. Welke reden zou deze kunstenaar gehad hebben voor escapisme ? En als laatste wordt in dit deel ook ikzelf tegenover deze vorm van escapisme sta.

Escapisme is een drang om uit de werkelijkheid te ontsnappen. (van Nieuwkoop, 2012) Vaak dient het in het Westen om weg te dromen van een wereld die interessanter en vooral verleidelijker is dan dat van het koude, donkere, ingeperkte en gereglementeerde leven in West-Europa.  In die zin is deze vorm van exotisme een soort escapisme. (Declerck, 2016)

Ingres doet dat in dit werk door een tafereel te schilderen van het oosten, ook wel Oriëntalisme genoemd. En in de kunst word dit dan escapisme.  Ingres is zelf nooit in het Oosten geweest, hij kon er alleen maar van dromen en zicht baseren op de literaire teksten van Mary Montagu, en dan de beelden dat hij naar verlangde schilderen. (Declerck, 2016)  De reden van zijn vluchten naar het oosten is waarschijnlijk omdat hij zijn eigen leven niet interessant genoeg vond, of omdat hij verlangde om naar het oosten te gaan maar daar de mogelijkheden niet toe had. Een tweede reden zou kunnen zijn dat hij het te druk had met al het werk dat hij had en door te vluchten naar het Oosten en zich te mentaal te verplaatsen dat hij zo tot rust kwam. En een derde en laatste reden zou kunnen geweest zijn omdat de brieven van Lady Montagu zijn in de loop van de 18de en de 19de eeuw tientallen keren heruitgegeven en herdrukt in Frankrijk en erbuiten. Dit heeft er voor gezorgd dat er in Frankrijk en Europe een  hype rondom het oriëntalisme ontstaan is. En dat Ingres dus ook gewoon volgde in deze  Hype. (Declerck, 2016), ( van Nieuwkoop, 2012)

Ingres zijn rivaal Delacroix had wel de mogelijkheden om te reizen,  Delacroix reisde naar Afrika en maakte werken over wat hij daar te zien had gekregen, maar Ingres vond deze werken onrein. ( de vergnette, s.d), (Smee, 2016)

Zelf sta ik zeer positief tegen over deze manier van escapisme. Jezelf verplaatsen naar het oosten en je proberen in te leven in hun levensstijl kan volgens mij wel heel erg rustgevend werken. Dit vooral omdat wij hier heel vaak het idee hebben dat we vastzitten in onze maatschappij. Er is in onze maatschappij heel veel prestatie druk, en er word op elk moment van de dag iets van je verwacht. En door al deze dagelijkse druk willen mensen er soms eens tussen uit, weg van hun dagelijkse levens routine, weg van de werkelijkheid. En om dan uit die dagelijkse sleur te raken droom ik wel eens weg over verre landen. Dan stel je jee vragen als, hoe zou het zijn om daar te wonen ? Hoe leven de mensen aan de andere kant van de wereld ? Is het leven daar beter dan hier ?

Als je dan nog eens kan wegdromen op een creatieve als schilderkunst, zoals Ingres. Kan dit heel goed werken als escapisme.  Tijdens het schilderen kan je je uitleven en volledig afdoen van de realiteit. Zo volledig uit de realiteit stappen en je verplaatsen in een andere wereld kan misschien soms ook negatief werken wanneer je uit je vlucht moet stappen en terug in de realiteit terecht komt. Het kan een shock met zich meebrengen als je opnieuw moet meedraaien op het ritme van de hedendaagse maatschappij.

We kunnen besluiten dat de reden dat iemand een escapistisch werk maakt meestal gelijk is en dat dit dus is om uit de werkelijkheid te stappen. Maar dat dit op verschillende manieren kan. Er kan gebaseerd worden op literaire bronnen zoals Ingers maar er kan ook gewoon gebaseerd zijn op een droom of op een game. Zelf sta ik zeer positief tegenover oriëntalisme en andere vormen van escapisme.

Bibliografie

de Vergnette , F. (s.d.). Louvre. Opgehaald van Le bain Turc: http://www.louvre.fr/oeuvre-notices/le-bain-turc

Declreck , L. (2016). Kunstgeschiedenis . Brugge.

s.d. (2017). The National Gallery. Opgehaald van Jean Auguste Dominiqie Ingres : https://www.nationalgallery.org.uk/artists/jean-auguste-dominique-ingres

s.n. (2012, Juni). astor. Opgehaald van Ingres vs Delacroix: An artistic rivalry spills over at a party: http://www.artstor.org/

Smee, S. (2016). kunst van de rivaliteit. Houten: het spectrum.

Van Nieuwkoop, M. (2012, september). Oriëntalisme in Kunst: De Oriëntaalse denkwijze uit de 19de, 20ste en 21ste eeuw in Oriëntaalse kunst en politiek uit dezelfde tijd. Opgehaald van Academia: https://www.academia.edu

Honour H., Algemene kunstgeschiedenis, 2007.

Big Idea: Tussen Droom en Daad – J.M.W. Turner

Big Idea: Tussen droom en daad

In dit big idea wordt het begrip ‘escapisme’ uit de Romantische kunst nader bekeken. Er is immers een groot verschil tussen dromen over zaken en ze ook daadwerkelijk waarmaken. We zullen het in dit big idea dus hebben over hoe kunstenaars dromen over het vluchten van de realiteit en hoe ze dit ook trachten waar te maken.

Opdracht deel 1: beschrijving van het kunstwerk

In dit deel zal een beschrijving van het kunstwerk ‘Het Slavenschip’ van William Turner gemaakt worden volgens de beeldaspecten van ‘DNA PK’. Eerst worden het onderwerp en de context van het werk beschreven. Nadien zal ingegaan worden op de beeldaspecten van het werk en de techniek de gebruikt werd om het schilderij te vervaardigen.

Turner

Turner W., Het slavenschip, 1840, Olieverf op doek

Onderwerp en context

William Turner (1775 – 1851) was een Londense romantische kunstschilder die vooral natuurlandschapen en marines schilderde.  Op dit werk van Turner, ‘Het Slavenschip’ is het eerste wat opvalt de mooie zonsondergang. De zonsondergang bestaat uit warme kleuren zoals oranje, rood, geel oker. Deze kleuren bevinden zich eerder in het midden van het werk. In de onderste helft van het werk worden eerder tinten bruin en beige gebruikt. Op het eerste zich lijkt er niet enorm veel aan de hand in dit werk. Wanneer er echter beter gekeken wordt is er in de rechter onder hoek  een geketend been te zien dat dreigt verslonden te worden door grote, bijna monsterachtig uitziende vissen. Dit geketende been verwijst naar de slaven. Wat verder nog opvalt zijn de plotse blauwe, koele tinten links op het werk. In die blauwe tinten is ook het slavenschip geschilderd in een rood bruine kleur. Het slavenschip dreigt op het werk verzwolgen te worden door een woeste zee.

De volledige naam van dit werk is eigenlijk, ‘Het slavenschip, slavenhandelaars gooien de doden en stervenden overboord – een tyfoon zet op’ en verwijst naar een gebeurtenis in 1781 waarbij de kapitein van het slavenschip ‘Zong’ het bevel gaf om 133 slaven overboord te gooien. Op die manier zou hij via de verzekering geld innen voor mensen die omkomen op zee. (Museum of Fine Arts Boston, 2017)

Het werk draagt de kenmerken van de Romantische kunstperiode omdat de grootsheid van de natuur en de dood duidelijk aanwezig zijn. Deze grootsheid van de natuur weerspiegeld zich in het overweldigende van de golven, de storm en de zonsondergang. Turner had veel meer aandacht voor het natuurlijke aspect van zijn schilderij dan voor het verhaal en de personages die hij weergaf. De personages waren als het ware inferieur in zijn schilderij. (The Metropolitan Museum Of Art, 2017)

Beeldaspecten

Compositie

Turners schilderij heeft een asymmetrische compositie. Deze zorgt voor meer dynamiek en dramatiek in het werk. Deze dynamiek en dramatiek worden ook nog eens verstrekt door het kleurgebruik, wat hieronder besproken wordt.

Kleur

In het werk zitten heel wat verschillende kleuren. Zoals hierboven al aangegeven vallen de felle rode/oranje/gele kleurtinten van de zonsondergang het meeste op in het werk. Deze kleuren lijken op het eerste zich gezellig maar symboliseren eigenlijk het bloed dat vergoten wordt onder de slaven. De onderste helft van het werk is in iets neutralere bruine en beige tinten weergegeven. De warme kleuren van de zonsondergang en de neutrale kleuren van de onderste helft van het werk staan in fel contrast met de koele kleuren links op het werk. Hier zijn allerlei tinten blauw, grijs tot zelfs paars te zien. Deze symboliseren de storm,  de tyfoon die nadert.  (Taschen, 1991)

Vorm en lijn

Turner gebruikte in zijn werk expressieve dynamische lijnen om het woelige van de zee weer te geven. Ook in zijn zonsondergang zien we deze expressieve grillige lijnen terugkomen. Er zijn niet erg veel details te bespeuren in het werk omdat het hier vooral gaat om het weergeven van de zonsondergang. De drenkelingen en het slavenschip zijn gedetailleerder uitgewerkt zodat ons oog er toch op zou vallen.

Techniek

Turner maakte gebruik van vluchtige penseelstreken die pasteus op het doek werden gezet om nog meer dynamiek in het werk te krijgen. Verder mengde hij zijn kleuren ook vaak op het canvas zelf voor een natuurlijkere overgang van de kleuren (The Metropolitan Museum Of Art, 2017)

 

Opdracht deel 2: analyse van het kunstwerk

In dit deel wordt ingegaan op het escapisme, een van de grootste kenmerken van de Romantiek. Eerst wordt uitgelegd wat escapisme is en waarom ‘Het Slavenschip’ voldoet aan de kenmerken van escapisme. Daarna zal ingegaan worden op de reden voor het escapisme van de kunstenaar en ten slotte zal ik ook mijn eigen mening geven over deze vorm van escapisme

Escapisme?

Escapisme is een term die voor het eerst gebruikt wordt binnen de romantische kunstperiode van de 19e eeuw.  Met de term wordt letterlijk ‘vluchten van’ bedoeld. Het ‘vluchten van’ slaat op het vluchten van de dagelijkse sleur, de harde realiteit van het dagelijkse leven.

Dit vluchten gebeurd binnen de romantiek veelal naar het verleden, verder is er ook een vlucht naar de fantasie, de natuur, het exotische en het mythologische. Ook de dood, magie, de volksmens en de roes stonden centraal in het escapistische denken van de romantiek. Het gaat vaak over de geniale, de gekwelde kunstenaar die niet thuishoort in deze wereld en wil vluchten naar een andere realiteit. (Marechal, 2005)

Escapisme in ‘Het Slavenschip’

Heel wat elementen van de definitie van escapisme zijn terug te vinden in het werk ‘Het slavenschip’. Zo is het duidelijk dat er naar de natuur gevlucht wordt om een bepaald thema (kritiek op de slavernij) weer te geven. Het eerste wat opvalt is immers niet het lugubere tafereel van slaven die net overboord gegooid zijn of een storm die het schip dreigt te verwoesten maar de mooie zonsondergang. De personages en het schip lijken amper op te vallen en worden bijna opgeslorpt door het grootse en overweldigende van de natuur. De mens is hier dus duidelijk minderwaardig. Ook de dood komt duidelijk terug in het schilderij. De dood wordt gesymboliseerd door de bloedrode hemel en weergegeven door de drenkelingen in het water. Die mooie zonsondergang veranderd dus snel van sfeer eens het schilderij beter bekeken wordt.

Verder is er ook een vlucht naar het verleden. Zoals eerder aangegeven is dit werk van Turner gebaseerd op waargebeurde feiten uit de 18e eeuw terwijl het werk pas geschilderd werd in de 19e eeuw. Er is als laatste ook nog een goede portie fantasie aanwezig omdat de vissen in het werk bijna monsterlijk lijken. De realiteit wordt hier dus weergeven terwijl er ook net gevlucht wordt voor die realiteit. Turner doet dit door het onderwerp niet te gedetailleerd weer te geven maar net de natuurlijke fenomenen zoals een storm en een zonsondergang te laten overheersen. (The Metropolitan Museum Of Art, 2017)

Reden voor Turners escapisme

Turners’ ‘Het Slavenschip’ kan een vorm van kritiek zijn op de slavernij in de wereld. Terwijl hij dus enerzijds vluchtte voor de harde realiteit van de slavernij door de natuur de laten overheersen in zijn werk en het figuratieve naar de achtergrond te brengen, bracht hij ook kritiek op het thema door het te integreren in zijn schilderij.

Turner laat verder ook zien dat de wereld hard en meedogenloos is voor iedereen. Zo is te zien dat het schip dreigt verwoest te worden door een storm, waardoor de slaven als het ware vergelding kunnen krijgen voor wat hen is aangedaan, maar dat eveneens ook de slaven zullen verdrinken in diezelfde storm. De dood staat dus erg centraal. Het lijkt zelfs alsof Turner ons wil meegeven dat het leven nutteloos is, wie je ook bent of wat je ook doet, sterven zal je toch. (The Metropolitan Museum Of Art, 2017)

Eigen mening over escapisme

Ik vind escapisme in de kunst veelal een goede zaak omdat het vaak enkele interessante thema’s naar voren brengt. Aangezien de kunstenaars steeds willen ‘vluchten’ van iets, stellen we ons als publiek de vraag waarvan deze kunstenaars steeds wouden vluchten. Vaak zijn de redenen waarom een kunstenaar wegvlucht in grote lijnen nog steeds dezelfde als de huidige maatschappelijke problemen. Ik denk dus dat escapisme wel iets is waar iedereen zich voor een deel in kan terugvinden en wat dus ook een gemeenschappelijk kenmerk van alle mensen kan zijn. Escapisme kan de drempel verlagen om tot gesprek en discussie te komen tussen verschillende culturen en generaties.

 

Bibliografie

Marechal, D. (2005). De Romantiek in België, tussen werkelijkheid, herinnering en verlangen. België: Uitgeverij Lannoo nv.

Museum of Fine Arts Boston. (2017). Artwork Slave Ship (Slavers Throwing Overboard the Dead and Dying, Typhoon Coming On). Opgehaald van Museum of Fine Arts Boston: http://www.mfa.org/collections/object/slave-ship-slavers-throwing-overboard-the-dead-and-dying-typhoon-coming-on-31102

Taschen. (1991). J.M.W. Turner. In M. Bockemühl. Keulen: Librero.

The Metropolitan Museum Of Art. (2017). Joseph Mallord William Turner (1775–1851). Opgehaald van The MET: http://www.metmuseum.org/toah/hd/trnr/hd_trnr.htm

Foto:

Turner, J. (1840). Het Slavenschip. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Slave_Ship.

 

Tussen droom en daad

In dit bericht met als hoofdthema “het big idea: tussen droom en daad”, wordt de ontevredenheid die de kunstenaar Jean Auguste Dominique Ingres ervaarde, over de maatschappij waarin hij leefde en zijn ontsnapping ervan in de kunst onderzocht. In het eerste deel wordt een beschrijving van zijn kunstwerk, met als titel ‘Het Turkse bad’, gegeven. In het tweede deel van dit onderzoek volgt een analyse van het kunstwerk, waarin wordt nagegaan op welke manier het werk een voorbeeld is van ‘escapisme’, wat wegvluchten uit de realiteit betekent. Eveneens wordt een plausibele verklaring geformuleerd over zijn nood om wegvlucht van de werkelijkheid met dit kunstwerk. Als afsluiter volgt een eigen mening over de wegvlucht van vele kunstenaars in hun kunstwerken.

Opdracht deel 1: beschrijving van het kunstwerk

Dit meesterwerk geschilderd door de kunstenaar Jean Auguste Dominique Ingres, tussen de periode van 1859 tot 1863, is tot op heden te bewonderen in het Musée du Louvre te Parijs. (Field, 1980) In de beschrijving van het schilderij worden volgende DNA-aspecten geïntegreerd: compositie, lijnvoering, diepte, kleurcontrast en kleur.

td&d

Op het doek werd, met behulp van een doordachte compositie, goed nagedacht over de ordening van de verschillende vormen, de Turkse vrouwen, die met heldere en zuivere lijnvoering geschilderd werden. (Honour & Fleming, 2009) (Field, 1980) De harem naakte vrouwen wordt in dit schilderij in twee groepen verdeeld. Op de voorgrond, wat eveneens ook het centrale punt van deze compositie is, zien we een mandolin (snaarinstrument) spelende vrouw, die met de rug naar de toeschouwer toe gekeerd zit. (Shelton, 2008) Rond haar hoofd werd een oosters uitziend doek gewikkeld, ook tussen haar beide benen is een soortgelijk laken waar te nemen. Naast deze vrouw zitten vier voluptueuze, sensuele vrouwen. De lichte rondingen en de onvolmaakte lichamen worden op een erg realistische manier in beeld gebracht door de maker. (Field, 1980) De gouden juwelen rond de halzen van deze rijkelijk gevulde vrouwen, alsook op het hoofd van de bruinharige vrouw, accentueren eveneens hun volumineuze lichaam. (Honour & Fleming, 2009) Op de achtergrond, waardoor de kunstenaar diepte weet te brengen in zijn schilderij, zien we een danseres met een lichte huidskleur. Naast haar zit een iets donkerder type vrouw op een taboerijn te spelen. Deze wisselwerking tussen deze kleuren zorgt in de diepte voor een kleurcontrast op het werk. (Honour & Fleming, 2009) Doordat Ingres het licht laat vallen op de glanzend uitziende, mandolin spelende dame, wordt ook daar met kleur in het schilderij gespeeld. De rood –en blauwachtige tinten die in de objecten rondom de dames te zien zijn, doen ook hier denken aan alles wat oosters is. De grijze achtergrond van de muren van het badhuis, zorgt ervoor dat met de emoties van de toeschouwers van dit kunstwerk worden gespeeld en hen enkel en alleen laat verbeelden over de harem naakte, Turkse vrouwen, die in warme en lichte kleuren op het doek werden gebracht. (Field, 1980) Om zijn trotsheid over het werk te uiten, schreef hij op het doek van dit werk het volgende: AETATIS LXXXII  wat ‘op de leeftijd van 82 jaar’ betekent. (Honour & Fleming, 2009)

Opdracht deel 2: analyse van het kunstwerk

Vervolgens wordt wat dieper ingegaan op de kunstenaar zelf, de tijd waarin hij leefde en zijn drang om van zijn realiteit weg te vluchten in de kunst. Er wordt een plausibele verklaring geformuleerd over het ‘escapisme’ die te zien is in zijn werk, zoals hierboven beschreven. Vervolgens wordt nagegaan waarom de kunstenaar zo graag wilde wegvluchten van de werkelijkheid en als laatste formuleer ik een eigen mening rond het thema ‘escapisme’ in de kunst.

De kunstenaar Jean Auguste Dominique Ingres was, naar eigen zeggen, gefascineerd door het Nabije Oosten. Deze stelling gaat nauw gepaard met de vele representaties van verschillende oriëntaalse naakten, die hij gedurende zijn hele leven schilderde. Dit werk, het Turkse bad, gaf hem de kans zijn talent om het vrouwelijk naakt af te beelden te demonstreren. (Field, 1980) Aangezien de Romantiek vaak wordt gekoppeld aan de hartstocht en de hunker naar het ontbrekende in het leven, kan ook dit werk hier een voorbeeld van zijn. Dromen en verbeeldingen in kunstwerken kunnen een uitweg bieden om van het dagdagelijkse ‘weg te glippen’.

De westerse wereld had ten tijde van de Romantiek vooral te maken met industrialisering en materialisme, men zag het leven niet zo rooskleurig in en kunstenaars zochten manieren om ‘weg te vluchten’ uit deze nieuwe, geïndustrialiseerde maatschappij. Dit oosters getint schilderij van Ingres getuigt van ‘exotisme’, een onderwerp dat bij vele romantische kunstenaars erg populair was. Heel wat schilders zochten in de 19e eeuw hun inspiratie en hun persoonlijke vlucht in de Oriënt (alles wat van buitenlandse aard was). De haremscène die de schilder met dit werk afbeeldt is een typisch voorbeeld van zaken die vooral aan de oosterse cultuur kunnen worden gelinkt. Ook doen de gebruiksvoorwerpen die Ingres op het werk voorstelt, zoals de oriëntaalse doeken op de hoofden van de personages, de juwelen en de verschillende theepotjes,… denken aan wat van oosterse aard is.  Het onderwerp van het schilderij doet de toeschouwer een andere, niet hedendaagse wereld verbeelden. Het werk zorgt ervoor dat de kijkers worden afgevoerd naar wat als mysterieus en beter kan worden gezien, een innerlijke reis doormaken. Deze scene met als titel ‘Het Turkse bad’, zou een representatie zijn van de brieven die de Britse schrijfster Lady Montagu schreef over het leven in De Levant, een deel van het huidige Zuidwest-Azië. Hij zou hier zo vaak over hebben gedroomd dat het maken van dit schilderij over zijn verbeelding van het oosterse leven een must was. (Shelton, 2008)

Na dit hele onderzoek te hebben gevoerd over wat escapisme in de kunst precies is en op welke manier dit vele kunstenaars inspireerde om erg speciale kunstwerken te realiseren deel ik graag mijn eigen mening over deze manier van wegvluchten van de realiteit. Volgens mij hebben heel wat mensen, zowel vroeger als nu, het gevoel vast te zitten in wat zij als slecht, als lelijk ervaren. Ze voelen de nood hieraan te ontsnappen en vaak gebeurt dit dan onder de vorm van drugs, alcohol of zelfmoord. Een mens die wil vluchten van de realiteit, heeft vaak niemand waaraan hij deze kwestie kwijt kan, met als gevolg het gevoel niet gehoord of onbegrepen te worden. Door deze drang om weg te vluchten te gaan verbeelden en in kunst te verwerken, kan dit gevoel een eigen uitweg vinden. De kunstwerken die hieruit groeien kunnen voor de kunstenaar een bewijs van een innerlijke vlucht leveren, een soort voldoening met zich meebrengen. Het is volgens mij dus een erg intelligente en aanvaardbare manier om weg te vluchten van alles wat onbegrijpelijk is.

Bibliografie

Field, D. (1980). Geïllustreerde kunstgeschiedenis. Alphen aan de Rijn: Uitgeverij Septuaginta.

Honour, H., & Fleming, J. (2009). Algemene kunstgeschiedenis. Amsterdam: J.M. Meulenhoff.

Shelton, A. C. (2008). Ingres. Londen: Phaidon.