Standing on the shoulders of giants

canova
(Canova, 1793)

Antonio Canova – Cupido en Psyche

BESCHRIJVING

Cupido landt op een rots waar een meisje bewusteloos ligt. Dat meisje heet Psyche. Psyche had een opdracht gekregen van Venus, godin van de schoonheid: ze moest een flacon – zonder het te openen – uit de onderwereld terugbrengen. Tijdens haar missie maakte de nieuwsgierigheid zich echter meester van Psyche. Ze opende het flesje en snoof de vrijgekomen dampen in waardoor ze in een diepe slaap viel. Toen Cupido dit zag, vloog hij gezwind naar haar en prikte haar zacht met zijn boog om zeker te zijn dat ze niet dood was. Daarop hield Cupido Psyche liefkozend in zijn armen en bracht zijn gezicht dicht bij het hare. Psyche liet zich omhelzen en nam haar geliefdes hoofd smachtend tussen haar handen. Dit moment van pure liefde is vereeuwigd door Antonio Canova.

De Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova (1757-1822) voltooide zijn Cupido en Psyche in 1793. Hij bevrijdde zijn beelden in de ruimte: ze werden niet langer aan een muur gekluisterd, maar ze stonden alleen en op zichzelf. (Honour & Fleming, 2007) De twee hoofdfiguren, Cupido en Psyche, zijn gebeeldhouwd uit marmer. Deze kalksteen wordt vaak gebruikt bij representaties van menselijke lichamen vanwege de zachtheid ervan die een levensechte vleselijke uitstraling heeft.

canova-zijkant
(Canova, 1793) zijaanzicht

Bij Cupido en Psyche zien we de naakte lichamen van twee geliefden, Cupido is volledig naakt en steunt met zijn linkerknie op de rots waarop ze zich beiden bevinden. Zij ligt neer met een doek gedrapeerd over haar intieme delen en haar armen opgetild naar hem. De figuren vormen samen een duidelijke piramidale compositie waarbij deze driehoek vanuit verschillende standpunten aanwezig blijft in het werk. (zie foto zijaanzicht) Het beeldhouwwerk is bijgevolg zeer dynamisch vanuit alle opzichten. De poses van de lichamen passen zeer mooi in elkaar en maken samen een (lichte) draaibeweging om elkaar. Als een spiraal draaien de lichamen om elkaar heen. Deze draaibeweging is opwaarts diagonaal en symboliseert de redding van Psyche door Cupido. Hun gezichten bevinden zich zeer dicht bij elkaar, wat de spanning tot de volledige omhelzing des te intenser maakt.

Psyche neemt als het ware een liggende contraposthouding aan. Bij deze houding ontstaat er een s-vorm die beweging suggereert. In een rechtstaande contrapost draagt het rechterbeen het volle gewicht waardoor het strakker en rechter staat, net als Psyches been hier. Het linkerbeen staat met gevolg dus vrijer en meer naar voren en de linkerschouder staat ook hoger. Deze kenmerken vinden we ook terug in Psyches (liggende) pose.

Hun armen haken in elkaar als een ketting die symbolisch niet te doorbreken is. Hun lichaamshoudingen belichamen de liefde en de passie die ze voor elkaar voelen. De twee lichamen gaan in elkaar op en hebben geen oog voor de omgeving. Ze belichamen de liefde die ze voor elkaar voelen zo sterk dat ze één worden. Dit werk straalt de hunkerende liefde naar elkaar uit, maar ook de zachte tederheid druipt eraf.

 

ANALYSE

De Italiaan Antonio Canova wordt bejubeld omwille van de tederheid in zijn beeldhouwwerken. Vloeiende lijnen en sierlijke vormen kenmerken zijn stijl. In zijn Cupido en Psyche zie je dan ook niks anders. Liefde is te vinden in het verhaal, in hoofdfiguren en in de vormen. Vanwaar haalde Canova zijn inspiratie? Wie was groots genoeg om zijn voorbeeld te zijn?

faun-und-bacchante
(Morghen, 1757) Dit is een gravure van de muurschildering in Herculaneum.

Voor het werk Cupido en Psyche (1793) inspireerde Canova zich op een legende van de Latijnse schrijver Apuleius. Kort verteld redt Cupido Psyche met zijn onvoorwaardelijke liefde en smacht. Na de goede afloop van het verhaal verlenen de goden Psyche en Cupido de toestemming om te trouwen, Psyche krijgt haar onsterfelijkheid en wordt de godin van de Ziel. (Musée du Louvre) Voor de compositie zou Canova zich gebaseerd hebben op een muurschildering in Herculaneum, een stadje dat hij bezocht tijdens zijn verblijf in Napels in 1787. We zien sterke gelijkenissen tussen de schildering en het beeld: de knielende houding van Cupido en Psyche die vanuit een liggende houding haar armen naar hem opsteekt. Canova maakte verschillende voorstudies uit klei om de richtingen en ineen schakeling van de armen juist te krijgen. (Musée du Louvre)

 

Dit werk is een mooi voorbeeld van het neoclassicistische idee van perfectie. De houdingen, de compositie, het onderwerp, de afwerking; alles werd uitermate bewonderd door medekunstenaars en tijdgenoten. (Phaidon Press Inc., 2012) Neoclassicistische kunstenaars zouden zichzelf zien als de vormgevers van normen en gedrag. (Little, 2006) Zij bliezen de Griekse en Romeinse stijlen weer leven in en staken hen in een modern en deugdzaam jasje. Ernst en strengheid waren sleutelwoorden voor deze kunststroming. Klassieke waarden in een nieuwe maatschappij stonden centraal. Canova beantwoordde deze kenmerken op een gracieuze, pure manier. Waar de Grieken en Romeinen streefden naar het anatomische ideaal, daar streefde Canova naar de natuurgetrouwe levensechtheid.

Antonio Canova (1757-1822) werd gezien als dé voortzetter van de oude Griekse en Romeinse kunst. Zijn passie voor het menselijk lichaam uitte hij eerst in de schilderkunst, als tiener kreeg hij al zijn eerste beeldhouwopdracht. Op twintigjarige leeftijd werd hij reeds geprezen omwille van zijn voortreffelijke technische vaardigheden. In 1780 verhuisde hij naar Rome, waar hij in contact kwam met internationale kunstenaars. Zijn internationale contacten gaven hem nieuwe inzichten en een nieuwe stijl van beeldhouwen. Voor paus Clemens XIV maakte hij een monument dat hem internationaal op de kaart zette. De opdrachten stroomden sindsdien binnen. (Honour & Fleming, 2007)

Zoals Canova opkeek naar de Griekse en Romeinse kunstenaars, zo keken er nog meer kunstenaars naar hem op. Vele artiesten als John Deare, Jean-Pierre Saint-Ours, Gaspare Landi en Auguste Rodin haalden inspiratie uit Canova’s werk. (Musée du Louvre) Onder andere zijn Cupido en Psyche werd meermaals gekopieerd in verscheidene kunsttalen.

Antonio Canova haalde – net als de oude Grieken en Romeinen – zijn inspiratie uit de Griekse mythologieën. Net als zijn grote voorbeelden streefde hij dus ook naar perfectie van de anatomie van de mens, maar daarbij oversteeg hij hen: zijn dynamische beelden lijken uit echt vlees te bestaan. Canova zorgde voor de heropleving van de puurheid die de Grieken wilden nastreven. Hoewel zijn onderwerpen al eeuwen oud waren, was zijn werk toch vernieuwend en zette het een nieuwe stroming in gang.


Bibliografie

Honour, H., & Fleming, J. (2007). Algemene kunstgeschiedenis. In H. Honour, & J. Fleming, Algemene kunstgeschiedenis (p. 637). Amsterdam: Meulenhoff.

infonu.nl. (2016). Kunstgeschiedenis: de Oude Grieken. Opgehaald van Kunst en Cultuur: http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/geschiedenis/150986-kunstgeschiedenis-de-oude-grieken.html

Little, S. (2006). KUNST begrijpen. In S. Little, KUNST begrijpen (C. Gremmen, Vert., pp. 66-67). Kerkdriel: Librero.

Morghen, R. (1757). A Faun and a Bacchante, after “Pitture Antiche d’Ercolano”. Engraving after Pitture Antiche d’Ercolano. Bibliothèque Nationale de France, Parijs.

Musée du Louvre. (sd). A closer look at Psyche Revived by Cupid’s Kiss. Opgehaald van Musée Louvre: http://musee.louvre.fr/oal/psyche/psyche_acc_en.html

Phaidon Press Inc. (2012). THE ART BOOK. In P. P. Inc., THE ART BOOK (p. 95). Londen: Phaidon.

Big Idea: Magritte – Le viol

Beschrijving kunstwerk

magritte

René Magritte, een Belgisch kunstenaar, leefde in de twintigste eeuw. Magritte wordt gerekend tot de groep van de surrealisten. Een heel bekend werk van zijn hand is ‘Le viol’. Het kwam in 1934 tot stand. Liefhebbers kunnen dit werk op heden bezichtigen in The Menil Foundation in Houston. In dit werkstuk volgt een beschrijving van het kunstwerk. Eerst wordt er ingezoomd op de compositie. Daarna staan we stil bij de vorm van het schilderij. Vervolgens volgt nog een inhoudelijke toelichting. Tot slot zal de symboliek ook nog wat nader uiteengezet worden.

Als je naar het schilderij kijkt valt het vrouwelijke lichaam/gezicht meteen op. Dit neemt een dominante plaats in. Hier kunnen we duidelijk stellen dat dit de centrale vorm is van Magrittes werk. De contravorm is de blauwe en bruine achtergrond die op hun beurt lucht en landschap voorstellen. Niet alleen over de vorm kan er wat gezegd worden, maar ook de compositie van het schilderij is interessant om te bespreken. De compositieleer bevat verschillende composities. In ‘Le viol’ springen er twee in het oog. Eerst en vooral is er een symmetrische compositie aanwezig. Als je in het midden een denkbeeldige verticale lijn trekt dan kun je de linkerhelft van het gezicht spiegelen met de rechterhelft. Daarnaast is er ook sprake van een centrale compositie. De navel is het middelpunt van het schilderij. Alles lijkt hier naartoe gericht te zijn.

Naast compositie en vorm valt heel wat te zeggen over de symboliek van het schilderij.

3 betekenissen:

  1. De vrouw wordt afgebeeld als seksueel object. Men zegt wel eens dat de ogen de spiegel van de ziel zijn. In dit geval wordt die ziel gereduceerd tot het puur lichamelijke en vormt het dus een ‘verkrachting’ van de vrouw. Het werk kan dus geïnterpreteerd worden als een kritiek op de mannelijke/ objectiverende/ verengende blik op de vrouw. “Dit is wat René Passeron bedoelt met het verlagen van de vrouw tot seksueel object: blind gemaakt, doof en stom.” (Paquet, 1994)
  1. Magritte wilt met dit werk ook provoceren. Het schilderij bevat een seksueel getint laagje. Waar op het gezicht normaal ogen staan, staan nu de borsten. De neus is vervangen door de navel en de mond is veranderd in schaamhaar. De nek van de vrouw kan ook gezien worden als een fallussymbool dat binnentreedt in het vrouwelijk lichaam. Daarnaast valt het enorme haarvolume bovenaan het gezicht ook meteen op. Haar kan gezien worden als symbool voor lust en seksualiteit, zoals professor Chia Longman aangeeft in een forumgesprek aan de KU Leuven (Longman, 2014)
  1. Dit schilderij is ook een verwijzing naar de zelfmoord van Magrittes moeder. Hij was dertien jaar toen hij zijn moeder dood aantrof bij de rivier de Samber. Toen ze uit het water gehaald werd, was ze volledig naakt. Enkel haar gezicht was bedekt met een nachtjapon. Deze gebeurtenis heeft een impact nagelaten op Magritte. In veel van zijn werken vind je naakte vrouwen terug waarvan het hoofd is afgedekt met een sluier. In ‘Le viol’ komt dit thema ook aan bod. Het gezicht van de vrouw is als het ware bedekt door een vrouwenlichaam.

‘Le viol’ is een werk waar achter de compositie en vorm een heel sterke symbolische betekenis schuilgaat.

 

Bibliografie

Debersaques, S., van Haesebrouck, M., & van den Broeck, L. (2001). Een kijk op kunst. Antwerpen: De Boeck.

Honour, H., & Fleming, J. (2009). Algemene kunstgeschiedenis. Amsterdam: Meulenhoff.

Little, S. (2010). Kunst begrijpen. Kerkdriel: Librero.

Longman, C. (2014, januari 30). Vrouw zijn in een multiculturele samenleving. Opgeroepen op november 5, 2016, van KU Leuven: https://www.kuleuven.be/emeritiforum/em/Forumgesprekken/2013-2014/300114/verslag.pdf

Paquet, M. (1994). René Magritte 1898 -1967 : de zichtbare gedachte. Hedel: Librero.

Ruhrberg, Schneckenburger, Fricke, & Honnef. (2001). KUNST van de 20e eeuw. Hedel: Librero.

Big Idea: Magritte – Le viol

Analyse kunstwerk

magritte

Magritte wordt bestempeld als een surrealist. Hij beheerste heel goed de techniek van het schilderen met olieverf op doek. Zijn manier van schilderen is deels zijn eigen stijl en deels geïnspireerd op anderen. Magritte  haalde zijn mosterd bij verschillende giants. In de analyse die volgt zullen drie giants onder de loep genomen worden. Als eerste de kunststroming het dadaïsme die nauw verbonden is met het surrealisme. Ten tweede de surrealistische kunstenaar Giorgio de Chirico. Tot slot zal Sigmund Freud ook belicht worden. Deze neuroloog was op zijn beurt een belangrijke inspiratiebron voor de surrealisten.

Het dadaïsme en het surrealisme zijn twee nauw verbonden kunststromingen. André Breton, een Frans schrijver en dichter, was de grondlegger van het surrealisme. Hij was tevens ook lid van het dadaïsme. Deze kunststroming vond zijn oorsprong tijdens de Eerste Wereldoorlog. Vele kunstenaars namen hun toevlucht naar het neutrale Zwitserland. Daar werd de kiem geplant van het dadaïsme. De kunstenaars keken op welke manier ze een rol konden spelen in het verbeteren van de toenmalige maatschappelijke en politieke situatie. “Choqueren was een belangrijke tactiek die de dadaïsten gebruikten in de hoop de maatschappij wakker te schudden uit het nationalisme en materialisme die hadden geleid tot het bloedbad van de Eerste Wereldoorlog.” (Little, 2010) Dadaïsten gingen gewone gebruiksvoorwerpen als kunst voorstellen. Zo heeft Marcel Duchamp, een dadaïst, ooit een urinoir omgekeerd op een sokkel geplaatst en dit als kunst bestempeld. Hij gaf er een titel aan en de kous was af. Magritte heeft duidelijk kenmerken overgenomen uit het dadaïsme. Hij wil met zijn kunstwerk ‘Le viol’ ook mensen choqueren, mensen doen nadenken. “Bovendien ontbreekt elke zin of betekenis, in die zin dat zij niet vatbaar zijn voor nadere uitleg – wel voor allerlei speculaties.” Honour, H., & Fleming, J., 2009) Het feit dat hij op de plaats van de ogen borsten plaats, op de neus de navel en op de mond schaamhaar, roept al heel wat dubbelzinnigheid op. Ook de titel spreekt tot de verbeelding net zoals bij het werk van Duchamp de titel ‘The fountain’ voor heel wat speculaties zorgt. Magritte oversteeg wel de creaties van de dadaïsten door in ‘Le viol’ de bestaande elementen zoals het vrouwengezicht en –lichaam, te gaan combineren. Hij maakt dus niet gebruik van kant en klare zaken, zoals een dadaïst ze zou gebruiken, maar hij verwerkt ze in elkaar.

De tweede giant is de Italiaanse schilder Giorgio de Chirico (1888-1978). Hij was tevens een grote inspiratiebron voor Magritte. De Chirico stond bekend voor zijn metafysische kunst. “Dit was een Italiaanse kunstbeweging tussen 1910 en 1917 onder leiding van hemzelf en C. Carrà. Deze kunstenaars wilden een alternatieve werkelijkheid scheppen door voorwerpen uit de werkelijke wereld in verband te brengen met de droomwereld en het onderbewuste.” (Debersaques, van Haesebrouck, & van den Broeck, 2001)Vanaf het moment dat Magritte de Chirico’s werk ‘Het liefdeslied’ zag, was hij meteen verkocht voor zijn manier van schilderen. Hij zag in dat het niet belangrijk is hoe je schildert, maar dat het belangrijker is om een mysterie op te wekken. Magritte verwerkt in zijn schilderij ‘Le viol’ ook realistische elementen zoals borsten, haar, navel… Hij gaat weliswaar werkelijke elementen met elkaar laten versmelten. Terwijl bij de Chirico het onderbewuste wordt opgeroepen, is dit niet de bedoeling bij Magritte. Hij wil veeleer de mensen op het verkeerde been zetten. Hierdoor wordt de mens gedwongen na te denken over de werkelijkheid en onze ideeën hierover.

Een derde en laatste giant is  Sigmund Freud. Freud was een neuroloog van Oostenrijk-Hongaarse afkomst die leefde van 1856 t.e.m. 1939 en stond gekend om zijn psychoanalyse. “Bij de psychoanalyse van Freud worden door vrije associatie en droominterpretaties allerlei onbewuste, verdrongen trauma’s en gevoelens naar boven gebracht. De surrealistische middelen zijn de droominterpretatie en ‘écriture automatique’: het direct opschrijven van de dingen die uit het onderbewustzijn opkomen. Denk daarbij aan beelden uit een halfslapende toestand, hallucinaties, obsessies en dromen.”(Bekke-Proost, 2013) Freuds theorieën waren ook vaak seksueel geladen. Freudiaanse symboliek was iets dat bij vele surrealisten opdook, zo ook bij Magritte. ‘Le viol’ heeft hier duidelijk ook iets van mee. De nek als fallussymbool, het vrouwengezicht die vervangen wordt door borsten en schaamhaar.

Zowel het dadaïsme, Giorgio de Chirico als Sigmund Freud waren Magrittes reuzen. Hieruit putte hij veel inspiratie. Maar wat van hem een groot schilder maakt, is natuurlijk zijn eigen persoonlijke ‘Magritte touch’.

 

Bibliografie

Bekke-Proost, S. (2013, februari 22). Surrealisme: revolutie en werkelijkheid. Opgeroepen op november 4, 2016, van Geschiedenis beleven: http://www.geschiedenisbeleven.nl/surrealisme-revolutie-en-werkelijkheid/

Debersaques, S., van Haesebrouck, M., & van den Broeck, L. (2001). Een kijk op kunst. Antwerpen: De Boeck.

Honour, H., & Fleming, J. (2009). Algemene kunstgeschiedenis. Amsterdam: Meulenhoff.

Little, S. (2010). Kunst begrijpen. Kerkdriel: Librero.

Paquet, M. (1994). René Magritte 1898 -1967 : de zichtbare gedachte. Hedel: Librero.

Ruhrberg, Schneckenburger, Fricke, & Honnef. (2001). KUNST van de 20e eeuw. Hedel: Librero.

Guggenheim-Bilbao: Blogpost 2

Frank Gehry liet zich inspireren door volgende Giants die worden besproken in de volgende alinea’s: Metropolis, kathedraal van Chartres en de Art Nouveau

Gehry was geïnspireerd door de film “Metropolis” van Fritz Lang in 1927. Het is een Duitse stille sciencefictionfilm, die het verhaal vertelt over een futuristische stad in het jaar 2026 waarin er een ongelijkheid is tussen de ‘denkers’ die boven de grond leven in luxe en de ‘werkers’ die onder de grond in de mijnen moeten werken. Een robot zorgt ervoor dat de mijnwerkers in opstand komen maar dit draait bijna slecht uit. Uiteindelijk worden de gemoederen bedaard en worden de twee groepen verzoend. (IMDb, sd) Deze expressionistische film was een inspiratiebron voor latere werken zoals Star Wars, The Matrix en Bladerunner. Deze zwart-wit film was een inspiratiebron voor het Atrium. De futuristische droom over alles wat mogelijk kan zijn in gebouwen zette hem aan om de eerder apocalyptische, onheilspellende set van de film om te zetten naar een lichte, schijnende en blijde ruimtelijke visie. Hieruit kwam zijn lift die op de muur ‘kronkelde’ als een slang gemaakt van glas en ijzer.

Een andere inspiratiebron was de kathedraal van Chartres, die we kunnen plaatsen in de vroeg-gotiek in Frankrijk. Hieruit nam hij het Rosette boven het portaal als voorbeeld voor de bovenste 6 delen van zijn Guggenheim, die hij zelf ‘de bloem’ noemt. Het spreekt voor zich dat hij de Rosette niet gewoon overnam, maar het in zijn eigen Kubistisch-Deconstructivistische mix verwerkte.

Het Guggenheim was zeer vernieuwend en gewaagd voor een stad als Bilbao. Daarom staat het gebouw ook symbool voor de heropleving van de stad na haar industriële verleden. Het vernieuwende kan gelinkt worden aan de Art Nouveau. Letterlijk vertaald: nieuwe kunst. In deze stroming, die haar hoogtepunt kende tussen 1890 en 1910, (Wikipedia, 2016) vinden we drie elementen die Frank Gehry heeft overgenomen, namelijk het vermijden van symmetrie, de natuur als inspiratiebron voor de vormgeving en het experimenteren met nieuwe materialen. Het is duidelijk dat het Guggenheim geen symmetrische compositie is, dit omdat de natuur ook niet symmetrisch is. Als inspiratie voor de vormgeving is de natuur zeker aanwezig in het gebouw. Denk maar aan de roos/bloem bovenaan, de referentie naar een geschubde vis (als kind zette Gehry een karper in bad en keek urenlang naar hoe perfect gestroomlijnd hij was). Gehry gebruikte titanium platen aan de buitenkant die, in tegenstelling tot beton en metaal, veel langer meegaat en niet verkleurt door regen of zon. Deze praktische aanpassing bracht meteen ook het beeld van de geschubde vis met zich mee. Ook zijn atrium met de lift in glas, was een sterk staaltje van vernieuwing in de architectuur. Geen van beiden zou kunnen gerealiseerd worden zonder de hulp van de technologie, dit is ook waar Gehry de Art Nouveau overstijgt. Hij was een echte pionier in het gebruik van computerprogramma’s op een belangrijke manier: niet om vorm te creëren, maar wel om hem te verwezenlijken. Zonder het programma CATIA, was de productie en constructie bijna onmogelijk geweest. Door dit programma konden ze files doorsturen naar computergestuurde machines die meteen de specifieke delen konden produceren (Trachtenberg & Hyman, 1986). Dit sluit ook aan bij de Art Nouveau, die het gebruik van machines voor de productie niet schuwde, omdat ze objecten die de ‘rijken’ hadden nu zelf wouden produceren zodat iedereen het kon hebben voor een betaalbare prijs.

Zonder deze Giants zou het Guggenheim er heel anders hebben uitgezien. Maar zonder Gehry’s geniale toepassingen en aanpassingen van zijn inspiratiebronnen, had het Guggenheim zijn vernieuwings-status nooit verworven.

Bibliografie

IMDb. (sd). Metropolis. Opgeroepen op Oktober 26, 2016, van IMDb: http://www.imdb.com/title/tt0017136/?ref_=nv_sr_1

Trachtenberg, M., & Hyman, I. (1986). Architecture from prehistory to postmodernity. N.J. 07458: Prentice-Hall, inc.

Wikipedia. (2016, Oktober 27). Art Nouveau. Opgehaald van Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Art_Nouveau

 

 

Guggenheim-Bilbao: Blogpost 1

Het Guggenheim-Bilbao is een werk van Frank Gehry dat staat in Bilbao aan de rivier de Nervion gebouwd tussen 1992 en 1997. Het fungeert als een museum voor moderne kunst in plaats van 20ste-eeuwse kunst, zoals in het New Yorkse Guggenheim het geval is. Dit omdat de look van het gebouw te ver verwijderd staat van deze klassiek moderne kunst. Of zoals Gehry het zelf verwoordt: “Galleries for living artists different from galleries for dead artists.”  (Trachtenberg & Hyman, 2003).

De compositie van het gebouw is volgens mij een combinatie van een bewegings- en een overallcompositie die toch ook geometrisch en zeker asymmetrisch aandoet. Vooral de horizontale vlakken links van de inkom (ook wel ‘The Boat Gallerie’ genaamd) suggereren een golvende beweging. De zes gestapelde, rechtlijnige zones boven en rechts van de inkom sluiten zich meer aan bij de overallcompositie want overal waar je kijkt gebeurt er iets speciaals. Gehry realiseert in zijn Guggenheim op verschillende manieren een fusie en uitwisseling tussen de Deconstructivistische en High-tech stromingen. Hij was een pionier in het gebruik van computertechniek. Niet voor de vormgeving, maar om de fabricage ervan te vergemakkelijken. Qua vorm is het Guggenheim-Bilbao een representatie van verschillende zaken waaronder een schip in zijn eigen reflectie op het water, een enorm geschubde vis met vinnen deinend door de elementen en centraal een gigantisch, roosachtige bloem. (Trachtenberg & Hyman, 2003) Zeer kenmerkend voor de vorm zijn natuurlijk de titanium platen aan de buitenkant. Oorspronkelijk wou Gehry gebruik maken van een legering van koper en lood, maar dit werd te giftig bevonden dus moest hij op zoek naar een alternatief. Hij zocht naar een materiaal dat met het licht kon spelen zonder industrieel aan te voelen en dus de warmte te behouden. (Griffioen, 1997) Dit materiaal had de voordelen dat het dun, licht, beweeglijk is bij harde wind en dat het niet vuil wordt door o.a. luchtvervuiling.

Binnen is ook zeer duidelijk de high-tech- en deconstructivistische compositie te zien. Het atrium (inkom en centrale deel van gebouw) is zo gebouwd dat de bezoekers een soort van desoriëntatie ondergaan waarna ze zich heroriënteren naar Gehry’s rijk van een soort kathedraal-achtige ervaring waarbij ze plezier en verrassing voelen in een plek waar de hergeboorte van Art Nouveau naar een hoger niveau wordt getild. (Trachtenberg & Hyman, 2003)

Bibliografie

Griffioen, R. (1997). Guggenheim Museum Bilbao. Opgehaald van architectenweb: http://www.architectenweb.nl/aweb/archipedia/archipedia.asp?ID=373

Trachtenberg, M., & Hyman, I. (2003). Architecture from prehistory to postmodernity. N.J. 07458: Prentice-Hall, inc.

 

Standing on the shoulder of giants

Cupido en Psyche – Antonio Canova

1787-1793
Louvre, Parijs

canova
(Musée du Louvre, 2010)

Beschrijving

Cupido en Psyche, een beeldhouwwerk van Antonio Canova, is een neoclassicistisch kunstwerk. Het werk is 155 cm hoog en is gemaakt uit wit marmer. Het beeld bevindt zich momenteel in het Louvre te Parijs. Hieronder volgt een beschrijving van het kunstwerk. We focussen ons hierbij vooral op de compositie en de vorm van het werk.

Compositie:

Er is bij dit werk duidelijk een driehoeksvorm aanwezig. Deze wordt gevormd door het been links van de persoon met vleugels, het lichaam van de liggende persoon en de basis van het kunstwerk. We kunnen hier spreken van een driehoekscompositie.

Omdat de driehoek duidelijk zichtbaar is, is er ook een duidelijke symmetrie aanwezig. canova-compositieDe verticale symmetrielijn bevindt zich in het middenvan het
kunstwerk, door de hoofden van de personages en tussen de vleugels.
De diagonalen (kruisvorm langsheen de zijkanten van het werk)vormen een snijpunt met de verticale symmetrielijn op het bovenste hoofd.

Vorm:

We zien twee personen in contact met elkaar. Ze kijken en raken elkaar aan. Beide personen zijn naakt. De ene heeft vleugels, de ander ligt op een doek die ook deels haar lichaam bedekt. Het doek verdoezelt vooral de intieme delen. Het tafereel speelt zich af op een piramidevormige rots. De rechtstaande persoon met vleugels staat licht gebogen over de persoon die op de grond ligt. De staande persoon lijkt de liggende persoon te ondersteunen door haar vast te houden langs rug en borst. De persoon die ligt, kijkt haar helper aan en houdt de armen in de lucht. Zij raakt de nek en het hoofd aan van de persoon met vleugels.

Er zijn organische vormen aanwezig. Een realistisch menselijk lichaam, met uitzondering van de vleugels, maar wel een natuurlijke lichaamsbouw. Verhoudingen kloppen en het beeld is dynamisch. Dat komt door de natuurlijke vormen die aan bod komen: de rots, het doek, de menselijke figuren, de omgang met elkaar. Het beeld is gedetailleerd.

Analyse

Voor het maken van Cupido en Psyche baseerde Canova zich op de klassieke mythologie van de oude Grieken en de Romeinen uit de Klassieke Oudheid. Dit wil zeggen dat dit beeld gebaseerd is op een scène uit een mythe. In dit geval op de Griekse mythe over Psyche en Cupido.

Waarschijnlijk baseerde Canova zich op een versie uit The Golden Ass van Lucius Apuleius, een boek met allerlei Griekse mythes dat werd geschreven rond het jaar 160. Schrijvers, voor Apuleius’ tijd, die bezig waren met dezelfde onderwerpen als hij, haalden hun inspiratie bij Aristophontes. Of ze werden beïnvloed door andere geschreven of mondelinge bronnen.

Een korte schets van de scène die wordt afgebeeld:
Godin Venus wilde Psyche al een lange tijd uitschakelen en bezorgde haar daarom een flesje met giftige gassen. Psyche, nieuwsgierig als ze is, opende het flesje en inhaleerde de gassen. Ze viel in een diepe, dodelijke slaap… Cupido, zoon van Venus, wilde niets liever dan zijn geliefde in leven houden, dus maakte hij haar onsterfelijk.

Wat Canova afbeeldt in zijn werk is het moment waarop Cupido naar de bewusteloze Psyche gaat op de rots wanneer zij net de giftige gassen heeft geïnhaleerd.
Canova heeft geprobeerd om in zijn beeld de ingewikkelde uitbeeldingen uit de mythe tastbaar en begrijpbaar te maken. Dit doet hij door zeer duidelijk emotie te stoppen in het werk. Alle moeilijke uitbeeldingen, het onbevattelijke uit de mythe, probeert Canova weer te geven in menselijke emotie.

Psyche, de naam van het vrouwelijke hoofdpersonage, is Grieks voor “ziel” of “vlinder”. Cupido, het mannelijke hoofdpersonage, betekent “liefde”. De vlinder staat symbool voor het geestelijke, wat ook weer terugslaat op die weer te geven emotie.

Om Cupido en Psyche tot stand te brengen, baseerde Canova zich niet enkel op deze mythe. Hij maakte ook gebruik van de kunstkenmerken van de oude Grieken en de Romeinen.
De periode van de klassieke Griekse kunst speelde zich af van 500 voor Christus tot 300 voor Christus. De oude Grieken wilden vooral de ideale menselijke schoonheid weergeven.
De Romeinse kunst hield iets langer stand, namelijk van de achtste eeuw voor Christus tot de vijfde eeuw na Christus. De Romeinen gingen voor realistische en idealistische beeldhouwwerken.
Dat ideale en realistische zie je ook duidelijk bij Cupido en Psyche: de realistische menselijke vormen, het naakte, realistische verhoudingen…

Canova mag zich dan wel gebaseerd hebben op de Griekse en Romeinse kunst, toch zijn er verschillen.
Gevoelsmatig komt dit werk totaal niet overeen met Griekse of Romeinse beelden. De Grieken richtten zich tot de ideale menselijke schoonheid, Romeinen tot het praktische en het uiten van macht. Canova wilde net de emotie uiten.
Dat zie je ook aan de ‘relatie’ tussen de twee menselijke figuren in het werk. Griekse en Romeinse beelden zijn gericht naar buiten toe, naar de toeschouwer. Cupido en Psyche heeft dat net niet. De figuren gaan in elkaar over, er is totaal geen oog voor de toeschouwer. Het is een op zichzelf besloten eenheid en dat is de bedoeling. Omdat er niet naar de buitenwereld wordt ‘gesproken’ wordt die emotie en diepgang gecreëerd.

Bronnen: