The Battle Of The Sexes

‘The battle of the sexes’, het gevecht voor gelijkheid tussen man en vrouw is een eeuwenoude kwestie dat iedereen aangaat. In dit big idea onderzocht ik de rol en positie van de vrouw in het kunstwerk ‘Many face of love’ van Isadora Duncan en link ik deze aan de theorie van L. Murvey (1975). Deze theorie geeft weer dat vrouwen in films als lustobject (objectivering) werden aanzien en de toeschouwer werd naar het beeld gezogen om te blijven kijken.  Vrouwen voerden in films niet veel handelingen uit maar hun lichaam werd steeds geëtaleerd en ze werden vaak hardhandig aangepakt door mannen (sadisme). Mulvey’s theorie is gebaseerd op voyeurisme (met lustgevoelens kijken naar mensen die uitdagend worden afgebeeld) en bestaat uit een drievoudige mannelijke blik.

De eerste blik is het mannelijk personage in de film dat kijkt naar het vrouwelijk personage. De tweede blik is de camera die de blik volgt van het mannelijk personage en de derde blik is de toeschouwer die in de blik van het mannelijk personage wordt gedwongen.

Isadora Duncan ‘ Many faces of love’ (Brahms Waltz opus 39)

Het werk ‘Many faces of love’ van de Amerikaanse danseres Isadora Duncan (1877 – 1927) is gemaakt tussen 1910 en 1912. Deze choreografieën zijn gemaakt op de walsen van Brahms opus 39.

Isadora Duncan bracht haar leven al optredend door met tournees in zowel Europa als Noord- en Zuid-Amerika. Duncan kreeg wel te kampen met kritiek maar ondanks deze reacties werd ze wel erg populair dankzij haar eigen stijl en inspireerde ze vele kunstenaars, zoals Antoine Bourdelle, Auguste Rodin en Abraham Walkowitz. Ze had een hekel aan al deze commerciële aspecten omdat ze vond dat deze haar afleidden van haar echt missie: ‘Het creëren van schoonheid en het onderwijzen van een nieuwe generatie dansers’. Duncan opende dansscholen om jonge vrouwen haar dansfilosofie aan te leren zodat ze haar missie toch kon bereiken.

Historische kader
Het werk is gemaakt begin 20ste eeuw. Aan het einde van de 19e eeuw begonnen vrouwen zich bewust te worden van hun ondergeschikte positie in de samenleving. De eersten die opkwamen voor zichzelf waren dames uit betere kringen. Deze vrouwen, die door de toegenomen onderwijskansen mondiger waren geworden, wilden niet als afhankelijke wezen worden aanschouwt. Ze wilden niet wachten op een huwelijk dat hen status zou geven maar wilden meer van hun leven maken. Daarom eisten ze dezelfde rechten als de man.

Duncans algemene visie
Duncans visie was dat elke danseres een individu is en niet enkel een lichamelijk lustobject. Ze verwachtte van dansers dat ze buiten het bestuderen van dans ook verder konden kijken. Ze verlangde van hen dat ze zich gingen verdiepen in literatuur, filosofie, wetenschap en alle andere kunstvormen.

Daarnaast was haar grote inspiratiebron de natuur. De natuur werd gezien als oppermachtig en goed, alles wat kunstmatig was, werd gezien als slecht. Duncan was tegen de visie van ballet, ze vond dat het tegen de natuur inging. Meer specifiek tegen de zwaartekracht en de natuurlijke vormen van het lichaam van de vrouw.

Inhoud ‘Many faces of love’
Isadora was verlieft toen ze dit werk maakte. Ze maakte het net nadat ze in februari 1909 Pars Singer ontmoette. In 1910 was ze reeds zwanger van hun zoon.

In ‘Many faces of love’ geeft ze in elke dans een liefdesbrief weer. Elk onderdeel van haar werk laat een andere, pure emotie van Isadora zien.

Techniek
Isadora Duncan ontwikkelde haar eigen stijl gericht op natuurlijke bewegingen in plaats van de stijve technieken binnen ballet.  Ze maakt gebruik van veel dynamische, simpele, natuurlijke bewegingselementen zoals (traag of snel) lopen en opspringen. Als je kijkt naar haar armbewegingen, is dit net hetzelfde.  De armbewegingen zijn vloeiend en natuurlijk. Heel het lichaam beweegt tijdens de dans vol overgave mee met de muziek en geeft zo vol overgave de emoties weer van het stuk.

Compositie
Er is een centrale compositie. Het decor is sober en donker, er staat niets op het podium buiten de danseres. De danseres draagt lichtkleurige kledij waardoor zij het centrale punt in de compositie vormt en alle ogen op haar gericht worden.

Kledij
Heel kenmerkend voor Duncan was het dansen op blote voeten, wat in die tijd  een ongewoon verschijnsel was. Buiten het niet dragen van spitsschoenen, droeg ze ook geen korset of tutu. In de plaats daarvan inspireerde ze zich op de Grieken. Ze droeg steeds een lang, soepel, Grieks, gewaad.

Analyse

De vrouw wordt erg sierlijk en gevoelig uitgebeeld maar tegelijkertijd ook erg krachtig. Het sierlijke vinden we terug in haar vloeiende, natuurlijke arm- en beenbewegingen. Het krachtige wordt benadrukt door de expressiviteit van krachtige accentbewegingen maar ook door het dansen op blote voeten. Wanneer ze met haar blote voeten plat op de grond staat geeft dit een gevoel van fysieke maar ook mentale stabiliteit. Duncans visie op de vrouw is dat ze passioneel, liefdevol, sterk en innerlijk rustig moeten zijn. Ze vindt dat vrouwen binnen ballet tegen de natuurlijke vrouwelijke vormen ingaan. Zijzelf doet daarom afstand van korsetten en spitsschoenen.

Duncan streeft naar onafhankelijkheid van vrouwen doordat ze er erg veel belang aan hecht  dat haar danseressen vrouwen van de wereld worden. Ze verlangt van haar danseressen dat ze kennis ontwikkelen die verder reikt dan dans alleen.  Ze wil dat haar dansers zich gaan verdiepen in verschillende kunstvormen om zo cultuur te verstaan.

Als we kijken naar de theorie van Murvey kunnen we concluderen dat de vrouw in ‘Many faces of love’ al erg ver staat in de emancipatie. De eerste blik van de theorie van L. Murvey : het mannelijk personage in de film dat kijkt naar het vrouwelijk personage, vinden we niet terug in het werk.  De vrouw danst soms in groep met andere vrouwen maar voornamelijk solo. De tweede en derde: blik van de camera en jij als toeschouwer die in de blik van het mannelijk personage wordt gedwongen, wordt ingeperkt door Duncan.  Duncan doet afstand van korsetten en spitsschoenen om het idealistische lustbeeld van de vrouw dat vanuit ballet ontstaan was terug realistisch en natuurlijk weer te geven.

De vrouw wordt in de theorie van Mulvey ook omschreven als iemand die nooit zelf actie onderneemt maar wel erg vaak hardhandig aangepakt wordt. Deze vorm van sadisme vinden we in de werken van Duncan niet terug. De vrouw wordt als een gevoelig maar krachtig persoon weergegeven. De danseres danst ook meestal solo wat de zelfstandigheid van de vrouw benadrukt.

Wat wel aanwezig is, is de zuigende werking van de film. Door het sobere decor en de lichtkleurige kledij van de danseres, wordt alle aandacht naar haar toe gezogen.

Bibliografie

Bekijk het, maar… (2016). Vrouwenemancipatie. Opgehaald van Jenneken: http://www.jenneken.nl/bekijk/1900VROUWENEMANCIPATIE.htm

Durham, V. (2006, Maart). Isadora Duncan: Child of the Romantic, Rebel of the Victorian, Consummate Artist of the Modern . Opgehaald van duncandancers: http://www.duncandancers.com/romanticism.html

Isadora Duncan. (2016, oktober 6). Opgehaald van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Isadora_Duncan#Werk

Isadora Duncan Archive . (2016). The many faces of love . Opgehaald van Isadoraduncanarchive: http://www.isadoraduncanarchive.org/repertory/suite/1

Royal opera house . (2014, oktober 16). Five Brahms Waltzes in the Manner of Isadora Duncan – Solo (Tamara Rojo, The Royal Ballet). Opgehaald van Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=FcqzmFl0DhI

Utrecht, L. (1988). Van hofballet tot postmoderne dans. De geschiedenis van het akademische ballet en de moderne dans. Walburg,: Zutphen .

voyeurisme. (sd). Opgeroepen op november 29, 2016, van encyclo: http://www.encyclo.nl/begrip/voyeurisme

 

 

Battle of the sexes: analyse

ingre-s-violin-1924
(Ray, 1924)

Man Ray – Le violon d’Ingres

The roaring twenties: vrouwen nemen het heft in eigen handen en marcheren letterlijk hun keuken uit. Glamoureuze tijden waren aangebroken voor de vrouw, ze kregen stemrecht en ze werden zelfstandiger. Met de jazz werd de muziek wilder en vrijer, maar zo werden ook de vrouwen die nu paradeerden in kortere rokjes over straat. Waarom konden zij niet doen wat mannen wel konden en mochten? Als antwoord daarop staken ze een sigaret in hun mond en gingen eveneens uit op café. In deze periode ontstond het dadaïsme en in deze tijd beleefden Man Ray en Kiki de Montparnasse hun hoogtepunten.

Roerige tijden brengen roerige mensen die op hun beurt roerige kunst voortbrengen. Met de eeuwwisseling en de eerste wereldoorlog in zicht, ontstond het dadaïsme. Dadaïsten wilden de traditionele waarden en regels vernietigen en vervangen door nieuwe die meer vrijheid gaven (Little, 2006). Er ontstond een revolutionaire kunstbeweging in de eerste helft van de 20ste eeuw, na de eerste wereldoorlog werden de regels van de kunst aan de kaak gesteld. Rond deze periode werden vrouwen ook mondiger en zelfstandiger.

Zo was ook Kiki de Montparnasse, het was een vrijgevochten vrouw die niet zonder handschoenen kon worden aangepakt. Ze was een enorm kunstliefhebber en had er dan ook alles voor over. Ze was vaker model en muze voor Man Ray. Kiki zag haar lichaam als het mooiste kunstwerk dat er was en leende het dan ook maar al te graag uit voor de kunsten. Zo liet ze zich stylen en gebieden door Man Ray in functie van zijn kunst. Als Man Ray haar als een kunstobject zag, dan was het louter omdat zij dat zo wou. Kiki zou zichzelf voorstellen als ‘Kiki Man Ray’, niet zichzelf presenterend als echtgenote, maar als levend kunstwerk van hem, als een readymade (Leonelli, 2011).

Readymades zijn alledaagse – vaak industriële – voorwerpen die een kunstenaar verheft tot kunst door ze in een museum te plaatsen. Readymades werden voor het eerst gebruikt door de dadaïst Marcel Duchamp, denk maar aan diens urinoir. Na de tentoonstelling wierp hij het porseleinen geval bij het afval, zo vluchtig is Dada (Wikimedia Foundation Inc., 2016). Man Ray was minder vluchtig, maar werkte wel naar de idealen van het Dada. Door die twee klankgaten op Kiki’s rug te schilderen, schiep hij haar tot een readymade, een object, meer bepaald een lustobject. Zij is een mooi voorbeeld van fetisjisme: de man is bang van (sterke) vrouwen en zal haar – als afleiding – beschouwen als louter een lustobject (Buikema & Van der Tuin, 2007). Man Ray legt alle focus op haar lichaam dat als medium voor de inhoud dient. Hij neemt zelfs haar persoonlijkheid weg door haar gezicht bijna niet te laten zien, we zien enkel een stukje van haar profiel.

Een ‘violon d’Ingres’ is een uitdrukking in het Frans voor een gedreven hobby, Ingres had namelijk – naast het schilderen – nog een andere passie: vioolspelen. Was Kiki dan ook Rays ‘violon d’Ingres’? Door de foto zo te benoemen, laat Man Ray uitblijken dat zij slechts een grap, slechts een hobby is. Niks is minder waar; zij was zijn model, zijn muze en zijn levensgezel, voor zo’n zes jaar (Leonelli, 2011). Toch liet hij uitblijken door haar te objectiveren tot viool, dat het vrouwelijk lichaam een instrument is dat bespeeld moet worden. Dit is de zeer mannelijke blik van de fotograaf op de vrouw. Door zijn mise-en-scene zó te beïnvloeden, creëerde Man Ray een bepaalde visie die hij wou presenteren aan zijn publiek. Zijn objectiverende blik op de vrouw legt hij vast door middel van zijn camera en geeft hij door aan zijn toeschouwers. Als toeschouwer heb je bijna geen andere keuze dan op Rays manier te kijken naar Kiki, naar de vrouw in het algemeen. Man of vrouw, iedereen neemt – in eerste instantie – gemakkelijk het idee van het vrouwelijk lichaam als viool aan.

Man Rays voyeuristische blik op het vrouwelijk lichaam is dat van een minnaar en liefhebber, maar ook dat van een meester. Door haar zo in de (kunst)geschiedenis te plaatsen, stuurt hij een duidelijke boodschap. Hij laat de toeschouwer mee genieten van het vrouwelijk schoon, maar legt ook zijn objectivering ervan ongewild in onze perceptie op dit werk. De foto ligt op de grens tussen objectivering en waardering van het vrouwelijk lichaam.


Bibliografie

Buikema, R., & Van der Tuin, I. (2007). Gender in media, kunst en cultuur. In R. Buikema, & I. Van der Tuin, Gender in media, kunst en cultuur. Bussum: Coutinhou.

Colpaert, G. (2013). Het boek der ontwenning. In G. Colpaert, Het boek der ontwenning. Borgerhout: Van Halewyck.

Google Sites. (2012). Women in the Roaring Twenties (Fall 2012). Opgehaald van Historpedia: https://sites.google.com/a/umn.edu/historpedia/home/personal-group-identities/women-in-the-roaring-twenties-fall-2012

Leblond, R., & Vaillat, J. (sd). Muses: Kiki de Montparnasse (1901 – 1953). Opgeroepen op november 18, 2016, van The Red List: http://theredlist.com/wiki-2-24-525-770-810-view-1920s-4-profile-kiki-de-montparnasse-1.html

Leonelli, L. (2011). Man Ray. Grote fotografen, 2.

Little, S. (2006). KUNST begrijpen. In S. Little, KUNST begrijpen (C. Gremmen, Vert., pp. 110-111). Kerkdriel: Librero.

Man Ray Trust. (2006). Biography. Opgeroepen op november 18, 2016, van Man Ray: http://www.manraytrust.com/

Ray, M. (1924). Le Violon d’Ingres. Kiki, Violon d’Ingres. Museum Ludwig, Keulen.

Roularta Books. (2011). Kunst: meer dan 2500 werken van de prehistorie tot nu. In Roularta, Kunst: meer dan 2500 werken van de prehistorie tot nu (pp. 466-468). Amsterdam: Fontaine Uitgevers.

The J. Paul Getty Trust. (sd). Le Violon d’Ingres (Ingres’s Violin). Opgeroepen op november 18, 2016, van The J. Paul Getty Museum: http://www.getty.edu/art/collection/objects/54733/man-ray-le-violon-d’ingres-ingres’s-violin-american-1924/

Visser, A. d. (2012). VICEVERSA geschiedenis van de westerse kunst en architectuur. In A. d. Visser, VICEVERSA geschiedenis van de westerse kunst en architectuur (p. 503). ‘s-Hertogenbosch: Pels & Kemper.

Wikimedia Foundation Inc. (2016, augustus 2). Readymade. Opgeroepen op november 25, 2016, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Readymade

Wikimedia Foundation, Inc. (2016, juni 17). Man Ray. Opgeroepen op november 18, 2016, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Man_Ray

Battle of the sexes: beschrijving

ingre-s-violin-1924
(Ray, 1924)

Man Ray – Le violon d’Ingres

Een onbedekte kont, een naakte rug, twee klankgaten en een hoofddoek staan centraal op wat een van Man Rays bekendste werken genoemd kan worden. We zien Alice Prin – ook wel als Kiki de Montparnasse gekend – schitteren als een voluptueus, menselijk strijkinstrument. Le violon d’Ingres: een getuigenis over de relatie tussen Man Ray, dadaïst en surrealist in hart en nieren, en Kiki de Montparnasse, model en minnares van verscheidene kunstenaars.

Parijs, 1924. Man Ray verhuisde drie jaar eerder van New York naar Parijs. In Amerika probeerde hij – samen met Marcel Duchamp – een Dadabeweging te introduceren. Na vergeefse pogingen verhuisde Man Ray dan naar Parijs waar hij ging wonen en werken in de wijk Montparnasse. Daar werd hij verliefd op de Franse zangeres Alice Prin, ook wel Kiki van Montparnasse genoemd, die hij later meermaals het onderwerp van zijn foto’s liet zijn. Reeds op veertienjarige leeftijd poseerde Kiki voor het eerst voor een beeldhouwer en sindsdien werd ze een icoon en muze in de (Franse) kunstwereld. Ze stond model voor verschillende grote kunstenaars zoals Chaim Soutine en Amadeo Modigliani (Colpaert, 2013). Kiki poseerde talloze keren voor Man Ray, maar dé foto die haar in de kunstgeschiedenis plaatste was Le violon d’Ingres.

800px-jean-auguste-dominique_ingres_-_la_baigneuse_valpinc3a7on
(Ingres, 1808)

Jean-Auguste-Dominique Ingres staat bekend om zijn wulps en voluptueus geschilderd vrouwelijk naakt en was een groot voorbeeld voor Man Ray. Rays Violon d’ingres verwijst niet alleen naar de schilder zelf, maar is een variant op Ingres’ La Grande Baigneuse (1808) (Colpaert, 2013). Op het doek uit de negentiende eeuw zit een wulpse dame naakt op de rand van wat een bad zou zijn, met enkel een doek op haar hoofd waarin haar haren verwikkeld zitten. Ze lijkt te wachten, maar waarop kunnen we niet zien. Zo liet ook Man Ray Kiki poseren: ontblote rug en kont naar de camera toe, haren onder een hoofddoek en blik naar links gericht zodat we haar gezicht gedeeltelijk kunnen waarnemen.

Kiki bevindt zich in het midden van de foto. Haar bleke huid contrasteert mooi tegen de donkere achtergrond. Deze effen, donkere achtergrond bersterkt de zuigende werking van de golvende vormen van het lichaam. Op haar rug staan twee f-vormige klankgaten die doen denken aan een viool, wat meteen een duidelijke link legt met de titel van het werk. De twee klankgaten schilderde Man Ray zelf op de eerste afdruk, fotografeerde vervolgens de beschilderde foto en zo ontstond dit iconisch beeld (Colpaert, 2013). Door die klankgaten op Kiki’s rug te schilderen, maakte Man Ray haar tot een object, een muzikaal voorwerp weliswaar, maar steeds een object. Haar armloze lichaam versterkt het idee van het lichaam als muziekinstrument, het neemt de functionaliteit weg. Zij was zijn kunstwerk en hij deed met haar wat hij wou. Haar lichaam werd een muziekinstrument dat bespeeld moest worden.

Een levend, menselijk wezen objectiveren, dat is het spel dat Man Ray speelde met deze foto. Het vrouwelijke lichaam dat als kunstonderwerp en -voorwerp getoond en gezien moet worden. Vrouwen die geobjectiveerd werden tot strijkinstrumenten, alles kon in Dada. Dada is alles, Dada is niets. Duidt deze slogan dan dat we de objectivering niet als wandaad op de vrouwelijk emancipatie moeten nemen? Wie zal het zeggen.


Bibliografie

Colpaert, G. (2013). Het boek der ontwenning. In G. Colpaert, Het boek der ontwenning. Borgerhout: Van Halewyck.

Ingres, J.-A.-D. (1808). La Baigneuse Valpinçon. La Baigneuse Valpinçon. Musée du Louvre, Parijs.

Leonelli, L. (2011). Man Ray. Grote fotografen, 2.

Little, S. (2006). KUNST begrijpen. In S. Little, KUNST begrijpen (C. Gremmen, Vert., pp. 110-111). Kerkdriel: Librero.

Man Ray Trust. (2006). Biography. Opgeroepen op november 18, 2016, van Man Ray: http://www.manraytrust.com/

Ray, M. (1924). Le Violon d’Ingres. Kiki, Violon d’Ingres. Museum Ludwig, Keulen.

Roularta Books. (2011). Kunst: meer dan 2500 werken van de prehistorie tot nu. In Roularta, Kunst: meer dan 2500 werken van de prehistorie tot nu (pp. 466-468). Amsterdam: Fontaine Uitgevers.

The J. Paul Getty Trust. (sd). Le Violon d’Ingres (Ingres’s Violin). Opgeroepen op november 18, 2016, van The J. Paul Getty Museum: http://www.getty.edu/art/collection/objects/54733/man-ray-le-violon-d’ingres-ingres’s-violin-american-1924/

Visser, A. d. (2012). VICEVERSA geschiedenis van de westerse kunst en architectuur. In A. d. Visser, VICEVERSA geschiedenis van de westerse kunst en architectuur (p. 503). ‘s-Hertogenbosch: Pels & Kemper.

WikiArt. (sd). Ingre’s violin. Opgeroepen op november 18, 2016, van WikiArt: https://www.wikiart.org/en/man-ray/ingre-s-violin-1924

Wikimedia Foundation, Inc. (2016, juni 17). Man Ray. Opgeroepen op november 18, 2016, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Man_Ray